Ορθορεξία: όταν η υγιεινή διατροφή γίνεται εμμονή...

Η ορθορεξία ανήκει στις διατροφικές διαταραχές, όπως και η ψυχογενής ανορεξία, η βουλιμία και η συναισθηματική υπερφαγία. Σχετικά πρόσφατα αναγνωρίστηκε ως διαταραχή, μόλις το 1997, ενώ τα διαγνωστικά κριτήρια προσδιορίστηκαν λίγα χρόνια αργότερα, το 2004. 

Το όνομά της προέρχεται απο τη σύνθεση των ελληνικών λέξεων "ορθός" και  "όρεξη" και περιγράφει ουσιαστικά τα άτομα που έχουν μια έντονη προσήλωση σε μια υγιεινή διατροφή, η οποία τους προκαλεί προβλήματα υγείας.

Χαρακτηριστικά της διαταραχής

Η ορθορεξία δε θα πρέπει να συγχέεται με την υγιεινή διατροφή, ως επιλογή για την προαγωγή και πρόληψη προβλημάτων υγείας. Υπάρχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα, απο τα οποία ένας ειδικός μπορεί να υποψιαστεί και να διακρίνει εάν κάποιος εμφανίζει ορθορεξία. 

Ειδικότερα, το άτομο που πάσχει απο ορθορεξία:

• ξοδεύει πολύ χρόνο για τη διατροφή του
• προγραμματίζει πολλές ημέρες πριν τα γεύματα του 
• κατηγοριοποιεί τα τρόφιμα σε "υγιεινά-κατάλληλα" (συνήθως είναι τρόφιμα και φαγητά χωρίς ζάχαρη & λιπαρά, βιολογικά τρόφιμα κλπ) και  "ανθυγιεινά-επικίνδυνα" (βιομηχανοποιημένα τρόφιμα κυρίως)
• καταναλώνει μόνο σπιτικό φαγητό και σχεδόν ποτέ δεν τρώει σε εστιατόριο, επειδή αμφισβητεί έντονα την ποιότητα των γευμάτων
• δεν απολαμβάνει το φαγητό καθώς αγωνιά υπέρμετρα για το αν αυτό είναι υγιεινό
• αν κι όταν τύχει να ξεφύγει απο τη συνήθη διατροφή του νιώθει μεγάλες ενοχές και τύψεις

Επιπλέον, τα άτομα που εμφανίζουν τη διαταραχή κρίνουν αυστηρά όσους δε συμμορφώνονται με τη δική τους αντίληψη για το φαγητό, πιστεύουν ότι συγκεκριμένα τρόφιμα μπορούν να θεραπεύσουν νοσήματα ενώ η αυτοεκτίμησή τους επηρεάζεται σχεδόν αποκλειστικά απο το αν τρέφονται υγιεινά ή όχι.  

Συνέπειες της ορθορεξίας

Το άτομο που πάσχει απο ορθορεξία κινδυνεύει να εμφανίσει διατροφικές ελλείψεις και υποσιτισμό-όσο περισσότερα τρόφιμα αποκλείει απο τη διατροφή του (επειδή τα θεωρεί ανθυγιεινά) τόσο ο κίνδυνος αυτός μεγαλώνει. 

Επίσης η ορθορεξία μπορεί να προκαλέσει ενδοκρινολογικές διαταραχές (οστεοπόρωση, διαταραχές του κύκλου στις γυναίκες, ηλεκτρολυτικές ανισορροπίες κα). Τέλος, η διαταραχή μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για την εμφάνιση ψυχογενούς ανορεξίας. 

Προφανώς η ορθορεξία έχει ήπιες έως και σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις, ενώ δυνητικά μπορεί να ευθύνεται για την κοινωνική απομόνωση αλλά και για συμπτώματα κατάθλιψης. 

Διαχείριση της ορθορεξίας

Η ορθορεξία είναι προτιμότερο να προλαμβάνεται παρά να θεραπεύεται. Θα πρέπει ο ειδικός της ψυχικής υγείας και ο διατροφολόγος να εξηγούν στο άτομο που βρίσκεται σε αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση της διαταραχής ότι η υγεία δεν εξαρτάται αποκλειστικά απο μια αυστηρά επιλεγμένη υγιεινή διατροφή. Επίσης, ότι δεν είναι απαραίτητο να καταναλώνει κανείς αποκλειστικά και μόνο συγκεκριμένα τρόφιμα για να είναι υγιής. Σκοπός είναι π πάσχων να πειστεί ούτως ώστε η διατροφή του να περιλαμβάνει ποικιλία τροφίμων κα φαγητών. 

Επιπλέον, η έγκυρη ενημέρωση σχετικά με την εφαρμογή ακατάλληλων προγραμμάτων διατροφής, την κατανάλωση επικίνδυνων για την υγεία σκευασμάτων που προωθούνται απο εμπόρους που δεν έχουν καμία επιστημονική κατάρτιση θα πρέπει να αποτελέσει μέριμνα και της πολιτείας. 

Όταν η διαταραχή έχει εμφανιστεί τότε θα χρειαστεί ψυχοθεραπευτική παρέμβαση σε συνεργασία με τη διατροφική εκπαίδευση ώστε το άτομο να αποκτήσει υγιή σχέση με το φαγητό. 

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Βιβλιογραφία

Kalra S., et al. Orthorexia nervosa. Recent Advances in Endocrinology 2020;70 (7)

Scarff JR. Orthorexia Nervosa:An Obsession With Health Eating. Fed Pract 2017;34(6):36-39

Strahler J., et al. Orthorexia nervosa: A behavioral complex or o psychological condition? Journal of Behavioral Addictions 2018;7(4):1143-1156  

 

Συνέχεια...

Βούτυρο ή μαργαρίνη, ποιό είναι καλύτερο;

Πολλά έχουν γραφτεί κι ακουστεί για τα δυο αυτά τρόφιμα, η αντιπαράθεση ξεκινά αρκετά χρόνια πίσω και φτάνει στις μέρες μας. Και τα δυο αυτά τρόφιμα έχουν θετικά κι αρνητικά οπότε δεν είναι εύκολο να απαντήσει κανείς μονολεκτικά ποιό είναι το πιο υγιεινό.

Τί είναι το βούτυρο κι η μαργαρίνη

Ανήκουν και τα δυο στην κατηγορία των λιπαρών τροφίμων. Το βούτυρο είναι ένα φυσικό προϊόν που παράγεται απο την ανάδευση του γάλακτος. Αντίθετα, η μαργαρίνη είναι ένα τεχνητό προϊόν που έχει παραχθεί με τρόπο ώστε να μιμείται το βούτυρο σε υφή και γεύση. Αυτό συνέβη αρκετά χρόνια πριν, όταν μέσα απο κάποιες μελέτες φάνηκε ότι το βούτυρο μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας οπότε και αναπτύχθηκε ένα νέο προϊόν, προς αντικατάσταση του βουτύρου.

Ένα άλλο όμοιο χαρακτηριστικό είναι το ότι και τα δυο τρόφιμα αποδίδουν τις ίδιες θερμίδες, δηλαδή 45 θερμίδες περίπου ανά κουταλάκι.

Βούτυρο (οφέλη-κίνδυνοι)

Η σύσταση του βουτύρου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό απο τη διατροφή των ζώων απο τα οποία προήλθε. Έτσι, εάν το βούτυρο έχει παραχθεί απο αγελάδες ή πρόβατα που βόσκουν ελεύθερα σε λιβάδια με γρασίδι είναι πιο υγιεινό και περιέχει περισσότερα ωφέλιμα θρεπτικά συστατικά. 

Οφέλη

Είναι πλούσιο σε βιταμίνη Α και D ενώ περιέχει συζευγμένο λινελαϊκό οξύ (ένα απαραίτητο λιπαρό οξύ με πολλά οφέλη στην υγεία), ω3 λιπαρά και βουτυρικό οξύ. To βούτυρο περιέχει επίσης βιταμίνη Κ, η οποία συμβάλλει στην προστασία απο την οστεοπόρωση, τα καρδιαγγειακά και μειώνει τις πιθανότητες εμφάνιση κάποιων μορφών καρκίνου.

Κίνδυνοι 

Το βούτυρο είναι πλούσιο σε κορεσμένα λιπαρά, η μεγάλη κατανάλωση των οποίων έχει φανεί σε πολλές μελέτες να αυξάνει τις πιθανότητες εμφάνισης καρκίνου, αυτοάνοσων νοσημάτων, καρδιαγγειακών κι άλλων παθήσεων. Πρόσφατες μελέτες πάντως αμφισβητούν την επίδραση των κορεσμένων λιπαρών στην υγεία των αγγείων, οπότε χρειάζεται περαιτέρω έρευνα στον τομέα αυτό. Επίσης, το βούτυρο περιέχει σημαντικές ποσότητες χοληστερόλης.

Μαργαρίνη (οφέλη-κίνδυνοι)

Οφέλη

Είναι πλούσια σε πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Η μαργαρίνη συνήθως παρασκευάζεται απο μίγμα αυτών των λιπαρών οξέων, οπότε η σύσταση της επηρεάζεται σημαντικά απο την επιλογή του φυτού απο το οποίο θα προέλθει. Τα πολυακόρεστα λιπαρά μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης νοσημάτων και παθήσεων όταν αντικαθίστανται απο κορεσμένα λιπαρά οξέα.

Αρκετές μαργαρίνες του εμπορίου περιέχουν τις ευεργετικές ουσίες φυτοστερόλες και φυτοστανόλες, οι οποίες φαίνεται να μειώνουν την "κακή" χοληστερίνη (LDL).

Κίνδυνοι

Η διαδικασία παραγωγής των μαργαρινών (υδρογόνωση ώστε να προκύψει ένα μαλακό στερεό προϊόν) κρύβει τον κίνδυνο παραγωγής (ως υποπροϊοντα) των λεγόμενων trans λιπαρών οξέων, ιδιαιτέρως βλαπτικά για τον οργανισμό. Παρόλο που η βιομηχανία τροφίμων  σήμερα χρησιμοποιεί νέες μεθόδους, κάποιες μαργαρίνες ακόμα περιέχουν trans λιπαρά.

Η μαργαρίνη είναι πλούσια σε ω6 λιπαρά, τα οποία όταν λαμβάνονται σε μεγάλη ποσότητα διαταράσσουν την αναλογία ω3/ω6 λιπαρά, με αρνητικές συνέπειες στην υγεία καθώς φαίνεται ότι τα ω6 λιπαρά προάγουν τη φλεγμονή.

Τελικά ποιό είναι καλύτερο;

Και στα δυο προϊόντα υπάρχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Επιλέξτε αφού διαβάσετε καλά τα συστατικά για κάθε προϊόν που σας ενδιαφέρει.

Αυτό που εγώ χρησιμοποιώ και σας προτείνω είναι το παραδοσιακό βούτυρο, επειδή είναι  φυσικό προϊόν. Λόγω των κορεσμένων λιπαρών του συστήνεται  να καταναλώνεται σε μικρές ποσότητες και όχι συχνά.

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Βιβλιογραφία

Pimpin L., et al.Is Butter Back? A Systemativ Review and Meta-Analysis of Butter Consumption and Risk of Cardiovascular Disease, Diabetes, and Total Mortality. Plos One 2016 DOI:10.1371

Gorrepati K., et al. Plant based butters . J Food Sci Technol 2015;52(7):3965-3976

Liu Q., et al. Theoretical Effects of Substituting Butter with Margarine on Risk of Cardiovascular Disease. Epidemiology 2017;28(1):145-156

Gagliardi ACM., et al. Effects of margarines and butter consumption on lipid profiles, inflammation markers and lipid transfer  to HDL particles in free-living subjects with the metabolic syndrome. Eur J Clin Nutr 2010;64(10):1141-9

Συνέχεια...

Τα Ελληνικά τυριά (διατροφική αξία-χαρακτηριστικά-τυριά Π.Ο.Π.)

Η Ελλάδα έχει μεγάλη παράδοση στην τυροκομία καθώς ιστορικά έχουμε αναφορές στο τυρί στα συγγράμματα του Αριστοτέλη και του Αριστοφάνη, ενώ και ο Όμηρος αναφέρεται στην Οδύσσεια στο τυρί. Η χώρα μας με την πλούσια κτηνοτροφία παράγει περίπου 70 είδη τυριών-σε κάθε γωνιά της χώρας μας παράγεται κι ένα διαφορετικό τυρί. 

Η διατροφή των Ελλήνων είναι στενά συνδεδεμένη με το τυρί. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι Έλληνες κατέχουμε την πρώτη θέση στην κατά κεφαλήν κατανάλωση τυριού στην Ευρώπη. Το τυρί είναι τόσο σημαντικό προϊόν για τη χώρα μας έτσι ώστε έχουν υποβληθεί αρκετές αιτήσεις ώστε να καταχωρηθούν πολλά απο τα Ελληνικά τυριά ως προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.). Μέχρι στιγμής τα Ελληνικά τυριά Π.Ο.Π. είναι 23, ενώ αναμένονται εγκρίσεις και για άλλα 5 τυριά. Αυτό σημαίνει ότι στην Ευρώπη η Ελλάδα κατέχει την τρίτη θέση σε τυριά Π.Ο.Π. 

Τί είναι το τυρί και πώς χωρίζονται τα είδη τυριού

Σύμφωνα με τον Ελληνικό Κώδικα Τροφίμων και Ποτών, ως "τυρί" χαρακτηρίζεται το προϊόν που προκύπτει απο την πήξη του γάλακτος με τη δράση πυτιάς ή ενζύμων, την απομάκρυνση του τυρογάλακτος και την ωρίμανσή του.

Υπάρχουν αρκετοί τρόποι διαχωρισμού των τυριών. Έτσι, για παράδειγμα τα τυριά διακρίνονται ανάλογα το χρώμα τους σε λευκά και κίτρινα, ανάλογα την υφή τους σε σκληρά, ημίσκληρα-μαλακά-αλοιφώδη ανάλογα τον τρόπο συντήρησης σε τυριά άλμης, λαδοτύρια κλπ.

Τα ελληνικά τυριά Π.Ο.Π.

Για να λάβει ένα τυρί την ονομασία Π.Ο.Π. θε πρέπει να παράγεται με τον παραδοσιακό τρόπο (χωρίς τη χρήση χημικών ουσιών). Το γάλα για την τυροκόμηση θε πρέπει να προέρχεται απο ζώα που ζουν, εκτρέφονται κι αναπαράγονται εντός μιας καθορισμένης γεωγραφικής περιοχής. Το τυρί επίσης θα πρέπει να παράγεται και να ωριμάζει εντός της ίδιας αυτής περιοχής. 

Τα 3 μεγάλα Ελληνικά τυριά, στη βάση των οποίων στηρίχθηκε η παραγωγή όλων των υπολοίπων είναι η φέτα, το κεφαλοτύρι και η μυζήθρα. 

Ας δούμε λίγο πιο αναλυτικά τη θρεπτική αξία και τα χαρακτηριστικά των 23 τυριών Π.Ο.Π.

Ανεβατό

Ένα μαλακό, αλοιφώδες τυρί που παράγεται στα Γρεβενά με συγκεκριμένες προδιαγραφές και σε όλη σχεδόν τη Δυτ. Μακεδονία με παραλλαγές. Έχει ξινή γεύση και σχετικά λίγα λιπαρά (18%). Λέγεται και τουλουμίσιο ή δερματίσιο επειδή ωριμάζει μέσα σε ασκιά. Καταναλώνεται ευχάριστα όταν συνοδεύει λαδερά φαγητά είτε αλειμμένο πάνω σε ντάκο ή ψωμί.

Γαλοτύρι

Είναι κι αυτό αλοιφώδες τυρί που παράγεται απο πλήρες πρόβειο ή κατσικίσιο γάλα, στην Ήπειρο και στη Θεσσαλία. Έχει 13% λιπαρά και 3-3,5% αλάτι. Συνοδεύει λαδερά και σαλάτες.

Γραβιέρα (Νάξου, Κρήτης, Αγράφων)

Απο τα γνωστότερα και νοστιμότερα τυριά της Ελλάδας, η Π.Ο.Π. γραβιέρα παράγεται σε τρείς διαφορετικές περιοχές. Η γραβιέρα της Νάξου είναι ένα συμπαγές σκληρό τυρί με σχετικά γλυκιά γεύση και διαφέρει απο τις άλλες δυο γραβιέρες στο γάλα, καθώς παράγεται απο αγελάδες που ζουν στο νησί των Κυκλάδων. Έχει λιπαρά 32% κι αλάτι 1,2-3%.

Η γραβιέρα των Αγράφων είναι επίσης ένα σκληρό τυρί με λεπτή γεύση, χωρίς οξύτητα. Η σύστασή της σε λιπαρά κι αλάτι είναι παρόμοια με αυτή της Νάξου.

Όσο για τη γραβιέρα της Κρήτης, πρόκειται για ένα τυρί διεθνούς εμβέλειας, σήμα κατατεθέν του νησιού. Είναι ευχάριστο κι ελαφρύ στη γεύση και παράγεται απο πρόβειο γάλα ή πρόβειο σε συνδυασμό με κατσικίσιο. Περιέχει 32-33% λιπαρά και 1,5% αλάτι.

Καλαθάκι Λήμνου

Πρόκειται για λευκό τυρί άλμης που παράγεται στο νησί της Λήμνου απο αιγοπρόβειο γάλα. Ονομάζεται έτσι επειδή στραγγίζει και στεγνώνει μέσα σε μικρά καλάθια. Η γεύση του θυμίζει φέτα, είναι όμως πιο πικάντικο. Έχει 20% λιπαρά και τρώγεται ωμό ή μέσα σε πίτες. 

Κασέρι

Άλλο ένα δημοφιλές τυρί, μετά τη γραβιέρα. Το κασέρι παράγεται απο πρόβειο ή γίδινο γάλα στη Μακεδονία, στη Θεσσαλία, στη Λέσβο και στην Ξάνθη. Είναι ημίσκληρο τυρί, έχει ευχάριστη, "γεμάτη", λιπαρή γεύση, 27% λιπαρά και 3% αλάτι. Τρώγεται ωμό αλλά και ψημένο σε πίτες, πίτσες, στο τοστ καθώς λιώνει εύκολα αλλά παραμένει ελαστικό στην υφή του.

Κατίκι Δομοκού

Το κατίκι είναι τα τελευταία χρόνια απο τα πιο αναγνωρίσιμα τυριά με αλοιφώδη υφή. Έγινε πολύ δημοφιλές και για το λόγο ότι είναι σχετικά χαμηλό σε λιπαρά (12-13%). Παράγεται απο κατσικίσιο γάλα κι έχει ανάλαφρη, δροσερή, υπόξινη γεύση. Το αλάτι κυμαίνεται γύρω στο 1,5% ενώ καταναλώνεται συνοδεία λαδερών, μέσα σε σάντουιτς ή σε πίτες.

Κεφαλογραβιέρα

Ένα σκληρό, κίτρινο τυρί με βουτυράτη, πικάντικη γεύση που παράγεται στη Δυτ. Μακεδονία, στην Ήπειρο, στην Ευρυτανία και στην Αιτωλοακαρνανία απο πρόβειο κυρίως γάλα. Η υφή της κεφαλογραβιέρας αλλάζει με το χρόνο καθώς όσο παλαιώνει γίνεται και πιο σκληρή. Τρώγεται ωμή, τριμμένη πάνω απο ζυμαρικά, ψητή και τηγανιτή (κάνει ωραία κρούστα). Η περιεκτικότητά της σε λιπαρά κι αλάτι είναι 33% και 3-4% αντίστοιχα. 

Κοπανιστή

Ένα πολύ ιδιαίτερο τυρί, που το βρίσκουμε στα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων. Η κοπανιστή είναι αλοιφώδες τυρί (σαν το ανεβατό και το κατίκι), αλμυρό, με πολύ έντονη και πικάντικη γεύση. Συχνά αναμιγνύεται με κάποιο άλλο τυρί με πιο ήπια γεύση. Παράγεται απο αγελαδινό, πρόβειο και κατσικίσιο γάλα (ή μίγμα αυτών). Έχει 25% λιπαρά και 3-4% αλάτι. 

Λαδοτύρι Μυτιλήνης

Ένα κίτρινο τυρί με πολύ σκληρή υφή που παράγεται στη Λέσβο απο πρόβειο κυρίως γάλα. Παραδοσιακά η συντήρηση και η ωρίμανση του τυριού γίνονταν σε ελαιόλαδο, όμως επειδή η διαδικασία αυτή κοστίζει πολύ, σήμερα επιτρέπεται η κάλυψη της επιφάνειας του τυριού με παραφίνη. Το λαδοτύρι περιέχει 32% λιπαρά και 2% αλάτι, ενώ έχει πιπεράτη και δυνατή γεύση. Τρώγεται πάνω απο ζυμαρικά τριμμένο ενώ μπαίνει σε πίτες, πίτσες και σάντουιτς. 

Μανούρι

To μανούρι έχει εντελώς διαφορετική γεύση σε σχέση με τα περισσότερα προαναφερθέντα τυριά. Παράγεται απο πρόβειο κυρίως γάλα κι έχει γλυκιά, ήπια, βουτυράτη γεύση. Είναι μαλακό στη υφή κι έχει χαρακτηριστικό κυλινδρικό σχήμα. Με αρκετά λιπαρά (36%) και χαμηλή περιεκτικότητα σε αλάτι (0,8%) μπορεί να καταναλωθεί σκέτο (επιτραπέζιο τυρί), πάνω απο ψωμί ή παξιμάδι είτενα μπεί σε σάντουιτς. Επιδέχεται την προσθήκη μπαχαρικών.

Μετσοβόνε

Ένα πολύ ιδιαίτερο κίτρινο τυρί με αλμυρή πικάντικη γεύση. Ανήκει στην κατηγορία των ημίσκληρων τυριών, είναι καπνιστό και παράγεται απο αγελαδινό γάλα ζώων που εκτρέφονται στην περιοχή του Μετσόβου. Το Μετσοβόνε δημιουργήθηκε όταν με χρηματοδότηση του ντόπιου ευεργέτη Αβέρωφ, τυροκόμοι της περιοχής εκπαιδεύτηκαν στην Ιταλία ώστε να παράγουν αυτό το μοναδικό τυρί, με το χαρακτηριστικό κυλινδρικό σχήμα, στα πρότυπα του Ιταλικού τυριού Προβολόνε. Το Μετσοβόνε έχει 26% λιπαρά και 2,5% αλάτι.

Μπάτζος

Απο τα αρχαιότερα τυριά, αυτό το τυρί άλμης που παράγεται απο κτηνοτρόφους της Πίνδου, οι οποίοι το χειμώνα μετατοπίζονταν σε περιοχές της Θεσσαλίας και της Δυτ. Μακεδονίας. Παράγεται απο πρόβειο ή κατσικίσιο γάλα κι έχει έντονα αλμυρή γεύση, η οποία γεύση αλλάζει όταν ο Μπάτζος τηγανιστεί ή ψηθεί. Με 20% λιπαρά και πολύ αλάτι (5-6%) τρώγεται πιο ευχάριστα όταν μαγειρευτεί, κατά προτίμηση ψητό.

Ξινομυζήθρα Κρήτης

Απο τα γνωστότερα και πιο χαρακτηριστικά τυριά της Κρήτης. Μαλακό στην υφή, με κόκκους, παράγεται απο μίγμα πρόβειου, αγελαδινού και γίδινου γάλακτος. Έχει υπόξινη γεύση, 25% λιπαρά και 1,5% αλάτι. Απαραίτητο συστατικό της σφακιανής πίτας και των καλτσουνιών, τρώγεται επίσης πάνω σε ντάκο, αντί φέτας στη χωριάτικη και τριμμένη πάνω απο ζυμαρικά.

Πηχτόγαλο Χανίων

Παρόμοιο με το κατίκι και την ξινομυζήθρα, το Πηχτόγαλο έχει κρεμώδη υφή και παράγεται απο πρόβειο ή και γίδινο πλήρες γάλα. Έχει 16% λιπαρά και 1,5% αλάτι ενώ η γεύση του προσομοιάζει με αυτή του γιαουρτιού. Απαραίτητο συστατικό της περίφημης Χανιώτικης μπουγάτσας, της κρεατότουρτας κι άλλων κρητικών εδεσμάτων, τρώγεται επίσης πάνω σπο ψωμί ή ντάκο, σε σαλάτες και συνοδεία λαδερών.

Σαν Μιχάλη

Πρόκειται για ένα εκλεκτό τυρί, σκληρό στην υφή με γεύση παρόμοια της παρμεζάνας που παράγεται απο αγελαδινό γάλα αποκλειστικά στο νησί της Σύρου. Έχει 23% λιπαρά και 2,5% αλάτι, ενώ τρώγεται ωμό συνοδεία φρούτων, πάνω απο ζυμαρικά και τηγανιτό (σαγανάκι).

Φέτα

Η φέτα αποτελεί τη "ναυαρχίδα" της Ελληνικής κτηνοτροφίας, ένα απο τα πλέον αναγνωρίσιμα προϊόντα της χώρας μας στο εξωτερικό (καθώς συνεισφέρει το 10% των Ελληνικών εξαγωγών τρόφιμων) κι είναι ταυτισμένη με την καθημερινή σχεδόν διατροφική επιλογή των περισσοτέρων Ελλήνων. Έχει μεγάλη οξύτητα, αλμυρή γεύση και τρώγεται σε χαμηλή θερμοκρασία. Με λιπαρά 25-26% κι αλάτι 2-2,5% η φέτα οφείλει το όνομά της στον τρόπο τεμαχισμού της (φέτα=κομμάτι). Φέτα Π.Ο.Π. παράγεται στη Μακεδονία, στη Θράκη, στη Θεσσαλία, στην Ήπειρο, στη Στερεά. στη Λέσβο και στην Πελοπόννησο. 

Σφέλα

Η σφέλα προσομοιάζει με τη φέτα. Έχει σκληρή υφή και παράγεται απο πρόβειο και γίδινο γάλα. Λέγεται και τυρί "της φωτιάς" λόγω του τρόπου παρασκευής του, ενώ γευατικά είναι πικάντικη κι έντονη. Τα λιπαρά της κυμαίνονται στο 27% και το αλάτι περίπου στο 3,5%. Παράγεται κυρίως στη Μεσσηνία και στη Λακωνία ενώ καταναλώνεται συνοδεία ψητών ή λαδερών, μπαίνει σε πίτες και ομελέτες αλλά και σε σάντουιτς.

Φορμαέλλα Αράχωβας 

Η φορμαέλλα είναι ένα σκληρό κίτρινο τυρί κυλινδρικού σχήματος (παρόμοιου με το Μετσοβόνε) με μαστιχωτή υφή κι αλμυρή, πικάντικη γεύση. Παράγεται απο πλήρες κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, έχει 33% λίπος και 2-2,5% αλάτι. Τρώγεται αποκλειστικά ψητό ή τηγανιτό, ενώ παράγεται μόνο στην πόλη Αράχωβα στον Παρνασσό. 

Ξύγαλο Σητείας 

Είναι κι αυτό ένα ακόμη αλειφώδες τυρί με δροσερή γεύση, υπόξινη κι ελαφρά αλμυρή. Μοιάζει στην υφή με το πηχτόγαλο Χανίων και την ξινομυζήθρα. Προέρχεται κυρίως απο κατσικίσιο γάλα, είναι χαμηλό σε λιπαρά (10-12%) και περιέχει 1,5% αλάτι. Τρώγεται κυρίως πάνω απο ντάκο και συνοδεία λαδερών ενώ πολλοί το επιλέγουν για υγιεινή διατροφή.

Κρασοτύρι Κώ (Τυρί Πόσιας)

Το κρασοτύρι είναι ένα μαλακό τυρί απο γίδινο ή πρόβειο γάλα μ έντονο άρωμα κι ελαφρά όξινη γεύση. Ωριμάζει μέσα σε υπολείμματα κρασιού κι έχει εξωτερικά το χρώμα του οίνου, ενώ στο εσωτερικό του είναι λευκού χρώματος. Τρώγεται συνήθως μόνο του! Στην Κώ το τρώνε με φρούτα ή σαλάτα. Η περιεκτικότητά του σε λιπαρά είναι 30% και σε αλάτι 2,5%.

Αρσενικό Νάξου

Το πιο πρόσφατα ενταγμένο στην κατηγορία Π.Ο.Π. το σκληρό κίτρινο αυτό τυρί παράγεται απο αιγοπρόβειο γάλα. Έχει πλούσιο ευχάριστο άρωμα με αλμυρόγλυκη πικάντικη γεύση. Πήρε το όνομά του απο τον έντονο, δυνατό του χαρακτήρα καθώς κι απο το γεγονός ότι παράγεται απο πλήρες γάλα. Με 33% λιπαρά και 3% αλάτι τρώγεται τριμμένο πάνω απο ζυμαρικά, τηγανιτό ή ψητό ως σαγανάκι και προστίθεται σε πίτσες, τοστ και σάντουιτς. 

Διατροφική αξία 

Το τυρί είναι ένα ιδιαιτέρως θρεπτικό τρόφιμο, με μεγάλη περιεκτικότητα σε πρωτεϊνη (20% κατά μέσο όρο) υψηλής βιολογικής αξίας. Όλα τα Ελληνικά τυριά περιέχουν σημαντικές ποσότητες ασβεστίου, με τα σκληρά και τα κίτρινα να έχουν μεγαλύτερη ποσότητα σε σχέση με τα λευκά κι αλειφώδη. Επιπλέον, το τυρί περιέχει σημαντικές ποσότητες βιταμίνης Α και D. 

Λόγω της υψηλής του θρεπτικής αξίας, το τυρί βρίσκεται στη βάση της πυραμίδας της Μεσογειακής Δίαιτας και μπορεί να καταναλωθεί σε καθημερινή βάση, δίνοντας προσοχή στην ποσότητα. Επειδή περιέχει συνήθως αρκετά λιπαρά συστήνεται να καταναλώνεται σε συνδυασμό με τρόφιμα χαμηλών λιπαρών (πχ λαχανικά).

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Πηγές

Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

Ηλίας Μαμαλάκης, "Ελληνικό Τυρί-Γεύσεις και Συνταγές". Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 2000

 

Συνέχεια...

Χοιρινό στο φούρνο με λαχανικά

Η συγκεκριμένη συνταγή είναι πολύ εύκολη, άρα ιδανική για όσους δε θέλουν να ασχολούνται πολύ ώρα με την κουζίνα ή δεν έχουν τον απαιτούμενο χρόνο. Το κρέας παίρνει όλη τη νοστιμιά απο τα λαχανικά, με τα οποία μαγειρεύεται. Ένα πιάτο χαρακτηριστικό της Μεσογειακής δίαιτας.

Υλικά (4 μερίδες)

800γρ. χοιρινό (σπάλα, χωρίς κόκκαλα)

2 κρεμμύδια

3 κόκκινες πιπεριές

3 κίτρινες πιπεριές

4 σκελίδες σκόρδο

1/2 φλυτζ. ελαιόλαδο

1 φλυτζ. αρακά

2 φλυτζ. καλαμπόκι

1 κουταλιά ρίγανη

αλάτι-πιπέρι

μαϊντανό

Εκτέλεση 

Καθαρίζετε τα κρεμμύδια και τα κόβετε σε λεπτές φέτες. Κόβετε τις πιπεριές σε λεπτές λωρίδες και το κρέας σε μερίδες ή μικρότερα κομμάτια (μπουκιές). 

Προθερμαίνετε το φούρνο στους 200 βαθμούς στον αέρα. 

Αλατοπιπερώνετε το κρέας και τα λαχανικά και τα τοποθετείτε σε μια γάστρα (ή σε ένα ταψί που θα σκεπάσετε με λαδόκολλα κι αλουμινόχαρτο). Πασπαλίζετε με τη ρίγανη, προσθέτετε το καλαμπόκι και τον αρακά. Περιχύνετε με το ελαιόλαδο και ρίχνετε και 2 ποτήρια νερό στη γάστρα. Σκεπάζετε με το καπάκι, βάζετε στο φούρνο και χαμηλώνετε τη φωτιά.

Ψήνετε στους 160 βαθμούς για 1 ώρα και 45 λεπτά (ανάλογα το φούρνο) μέχρι να μαλακώσει το κρέας. Σβήνετε τη φωτιά. Ανοίγετε το καπάκι κι αφήνετε το φαγητό στο φούρνο να ροδίσει ελαφρά η επιφάνεια. Πασπαλίζετε με ψιλοκομμένο μαϊντανό.

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Συνέχεια...

Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια:τί να τρώτε και τί να αποφεύγετε

Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) είναι μια σοβαρή νόσος του αναπνευστικού συστήματος που εμφανίζεται πολύ συχνά ανάμεσα στους καπνιστές, αλλά όχι μόνο. Χαρακτηρίζεται απο φλεγμονή των αεραγωγών και μειωμένη ροή αέρα, με αποτέλεσμα μειωμένη λειτουργία των πνευμόνων η οποία οδηγεί σε αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα. 

Παρόλο που η βασική αντιμετώπιση της ασθένειας είναι φαρμακευτική, υπάρχουν ενδείξεις ότι τροποποιώντας τη διατροφή τους οι ασθενείς με ΧΑΠ μπορούν να μειώσουν την ένταση των συμπτωμάτων και να έχουν καλύτερη ποιότητα ζωής.

Τί να προτιμήσετε

1. Τρόφιμα πλούσια σε πρωτείνη υψηλής βιολογικής αξίας, όπως το ψάρι, το κοτόπουλο, τα αβγά και τα όσπρια. Συνοδέψτε τα με μικρή σχετικά ποσότητα υδατανθράκων καλής ποιότητας (ζυμαρικά, δημητριακά και ψωμί ολικής άλεσης).
2. Φρούτα και λαχανικά φρέσκα, χωρίς προσθήκη ζάχαρης. Επιλέξτε αυτά που δεν προκαλούν αέρια (μήλα, αχλάδια, ροδάκινα κ.α. μπορεί να σας προκαλέσουν φούσκωμα). Τα αντιοξειδωτικά που περιέχουν τα φρέσκα φρούτα και οι σαλάτες μειώνουν τη φλεγμονή. 
3. Καλά λιπαρά. Μη φοβάστε να αυξήσετε τη διατροφή σας σε λιπαρά που κάνουν καλό στην υγεία σας γενικότερα. Τέτοια λιπαρά περιέχονται στο ελαιόλαδο, στους ξηρούς καρπούς, στα ψάρια. 
4. Τσάι και ρόφημα κακάο, καθώς και τα 2 είναι πλούσια σε αντιοξεοδωτικά.
5. Φαγητά στα πλαίσια της Μεσογειακής δίαιτας, που έχει αποδεδειγμένα οφέλη στην υγεία του αναπνευστικού συστήματος

Τί να αποφύγετε

1. Τη συχνή και μεγάλη κατανάλωση κόκκινου κι επεξεργασμένου κρέατος (αλλαντικά). 
2. Τα τρόφιμα που έχουν μεγάλη περιεκτικότητα σε ζάχαρη, συντηρητικά και χημικά πρόσθετα. Συνήθως είναι τα έτοιμα σνακ και γλυκίσματα του εμπορίου.
3. Το πολύ αλάτι. Η υπερβολική κατανάλωση αλατιού κάνει κατακράτηση και επιβαρύνει τη λειτουργία των πνευμόνων.
4. Τα τηγανιτά και πικάντικα φαγητά. Τρώγοντας τέτοιου είδους τρόφιμα δημιουργούνται αέρια, δυσπεψία και γενικότερη δυσφορία που είναι πολύ πιθανό να επιδεινώσει την αναπνοή σας.
5. Το πολύ αλκοόλ και τη μεγάλη ποσότητα καφείνης, επειδή αλληλεπιδρούν με τα φάρμακά και προκαλούν αφυδάτωση.

Πρακτικές συμβουλές για τα γεύματα 

• Επιλέξτε εύκολα φαγητά που να μαγειρεύονται γρήγορα για να μην κουράζεστε επιπλέον με το μαγείρεμα. Αν είστε πολύ κουρασμένοι ζητήστε βοήθεια ή παραγγείλετε φαγητό απο ένα εστιατόριο
• Προτιμήστε τα μικρά γεύματα απο τις μεγάλες μερίδες. Έτσι, διευκολύνεται την πέψη και δεν κουράζεται περαιτέρω το αναπνευστικό σας 
• Να τρώτε το κύριο γεύμα νωρίς, έτσι ώστε να έχετε ενέργεια για την υπόλοιπη ημέρα
• Καθήστε αναπαυτικά σε μια καρέκλα με ψηλή πλάτη για να γευματίσετε, προκειμένου να μην επιβαρύνετε την αναπνοή σας
• Ετοιμάστε μεγαλύτερη ποσότητα απο αυτή που θα φάτε σε ένα γεύμα, για να έχετε έτοιμο φαγητό και τις επόμενες ημέρες, όταν πιθανό θα είστε κουρασμένος για να μαγειρέψετε ξανά. Τοποθετείστε το επιπλέον μαγειρεμένο φαγητό στο ψυγείο ή στην κατάψυξη

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Βιβλιογραφία

Scoddtti E., et al.  Role of Diet on Chronic Obstructive Pulmonary Disease Prevention and Treatment. Nutrients 2019;11;1357

Hanson C. Influence of diet and obesity on COPD development and outcomes. Inter Journal of COPD 2014;9:723-733

Schols AM., et al. Nutritional assessment and therapy in COPDa European Respiratory Society statement. Eur Respir J 2014;44:1504-1520

Συνέχεια...

Κρέπα: ναί ή όχι και γιατί;

Στις περισσότερες περιπτώσεις όταν κανείς ακούει κρέπα σκέφτεται ένα φαγητό πρόχειρο, "βρώμικο", πλούσιο σε θερμίδες, άκρως ανθυγιεινό γενικότερα. 

Όμως, όπως όλα τα φαγητά, δεν είναι δυνατόν μια κρέπα να αυξήσει το βάρος μας (αν δεν τρώγεται πολύ συχνά), ενώ υπάρχει και η δυνατότητα η κρέπα να γίνει ένα απολύτως υγιεινό γεύμα.  

Η ζύμη της κρέπας προέρχεται απο υγιεινά υλικά-απαιτούνται αλεύρι, γάλα, αβγό και λίγο βούτυρο. Η γέμιση κάνει τη διαφορά στην κρέπα, οπότε εξαρτάται απο το αν την προτιμάτε αλμυρή ή γλυκιά και απο το πόσα και ποιά υλικά θα προσθέσετε για να καταλήξουμε να  πούμε αν θα έχουμε ένα υγιεινό ή όχι αποτέλεσμα.

Ναί λοιπόν στην κρέπα, υπό προϋποθέσεις

Πώς θα κάνετε μια κρέπα πιο υγιεινή

Ζύμη: Αντικαταστήστε το μισό αλεύρι με αντίστοιχο ολικής άλεσης. Χρησιμοποιήστε ημιαποβουτυρωμένο γάλα και βάλτε λιγότερους κρόκους και περισσότερα ασπράδια στο μίγμα. Ψήστε την κρέπα χρησιμοποιώντας ελάχιστο ελαιόλαδο σε μέτρια προς δυνατή φωτιά  σε αντικολλητικό ρηχό τηγάνι, έτσι ώστε να μην απορροφήσει πολύ λάδι. 
Όταν παραγγέλνετε απ έξω την κρέπα, ζητήστε τις ανωτέρω αντικαταστάσεις όπου κι όταν έχετε τη δυνατότητα.

Αλμυρή κρέπα:Επιλέξτε τυριά με χαμηλά λιπαρά ή κάποια άλλη άπαχη πρωτεϊνη (π.χ. κοτόπουλο). Προσθέστε φρέσκα λαχανικά. Αποφύγετε την κρέμα γάλακτος και τη μαγιονέζα. Μην παραγεμίζετε την κρέπα-αν πεινάτε πολύ καλύτερα να προτιμήσετε ένα σάντουιτς.

Γλυκιά κρέπα: Ζητήστε λιγότερη ποσότητα σοκολάτας, δε θα έχει σημαντική διαφορά στη γεύση ενώ θα έχει λιγότερες θερμίδες και μικρότερη επιβάρυνση στο στομάχι σας. Προσθέστε ξηρούς καρπούς και φρέσκα φρούτα. Αποφύγετε τα διάφορα σιρόπια, την τρούφα και τα μπισκότα. Επιλέξτε όπου έχετε τη δυνατότητα υγιεινά αλείμματα (ταχίνι, φυστικοβούτυρο, μέλι κλπ)

Τρώγοντας λοιπόν μια τέτοια υγιεινή κρέπα δε θα επιβαρύνουμε την υγεία μας, ενώ αν την επιλέγουμε σε αραιά διαστήματα τότε δε θα επηρεαστεί ούτε το βάρος μας. 

Η καλύτερη επιλογή παραμένει σε κάθε περίπτωση η σπιτική κρέπα, αφού ελέγχουμε άμεσα τα υλικά που θα χρησιμοποιήσουμε. Μπορείτε να φτιάξετε μεγάλη ποσότητα και να τις αποθηκεύσετε στην κατάψυξη, για να τις έχετε έτοιμες την επόμενη φορά που θα θελήσετε να απολαύσετε μια κρέπα. 

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Συνέχεια...

Παστίτσιο με λαχανικά για παιδιά!

Τα παιδιά αποστρέφονται συνήθως τα λαχανικά είτε επιλέγουν να φάνε μόνο κάποια συγκεκριμένα  (π.χ. λάχανο, καρότο, ντομάτα) αποφεύγοντας όλα τα υπόλοιπα. 

Με αυτό το φαγητό, όπου τα λαχανικά συνδυάζονται με τα αγαπημένα για τα παιδιά ζυμαρικά, υπάρχουν πολλές πιθανότητες το παιδί σας να δοκιμάσει και να του αρέσει. 

Εάν φοβάστε ότι θα απομακρύνει τα κομματάκια λαχανικών απο το πιάτο του, μπορείτε εξαρχής να τα πολτοποιήσετε και μετά να τα μαγειρέψετε, έτσι δε θα φαίνονται και δεν θα έχετε αντιδράσεις! 

Υλικά (8 μερίδες)

1 πακέτο (500γρ.) κοραλάκι ή άλλο μικρό ζυμαρικό (π.χ. κοφτό μακαρονάκι)

4 πράσα, μόνο το λευκό μέρος

2 πιπεριές Φλωρίνης

7-8 μετρίου μεγέθους μανιτάρια

Ελαιόλαδο 
Αλάτι-πιπέρι

Μπεσαμέλ:

1 μεγάλο κουτί γάλα εβαπορέ με χαμηλά λιπαρά

1 κουτί νερό (μετρημένο στο κουτί του γάλακτος)

4 κουταλιές σούπας κορν φλάουρ

1 κουταλιά σούπας βούτυρο

αλάτι-πιπέρι

1 πρέζα μοσχοκάρυδο

Εκτέλεση

Ετοιμάζετε πρώτα τη μπεσαμέλ: σε μικρή κατσαρόλα βάζετε όλα μαζί τα υλικά και ανάβετε τη φωτιά σε μέτρια θερμοκρασία. Ανακατεύετε τακτικά με ένα σύρμα ή ξύλινη κουτάλα μέχρι η κρέμα να αρχίσει να πήζει-δε θέλουμε να είναι πολύ σφιχτή, όταν έχει πήξει ελαφρά σβήνετε τη φωτιά. Σκεπάζετε την κατσαρόλα κι αφήνετε στην άκρη.

Βράζετε τα ζυμαρικά σε αλατισμένο νερό 2 λεπτά λιγότερο απο όσο αναγράφει η συσκευασία τους. Σουρώνετε και περιχύνετε με λίγο ελαιόλαδο. Βάζετε σε ένα μπολ.

Ταυτόχρονα ετοιμάζετε και τα λαχανικά: Ψιλοκόβετε όλα τα λαχανικά και τα σοτάρετε για λίγα λεπτά σε αντικολλητικό τηγάνι με λίγο ελαιόλαδο μέχρι να μαλακώσουν ελαφρώς. Αλατοπιπερώνετε. Αποσύρετε απο τη φωτιά και τα ρίχνετε στο μπολ με τα ζυμαρικά. Προσθέτετε τη μισή ποσότητα απο τη μπεσαμέλ. Ανακατεύετε απαλά, να ενωθούν τα υλικά.  

Παίρνετε ένα ταψί ή ένα πυρίμαχο σκεύος και αλείφετε με λίγο ελαιόλαδο. Ρίχνετε το μίγμα των ζυμαρικών και στρώνετε με κουτάλι έτσι ώστε να έχει παντού το ίδιο πάχος. Περιχύνετε απο πάνω με την υπόλοιπη κρέμα και ψήνετε σε προθερμασμένο φούρνο στους 180 βαθμούς για 20-30 λεπτά να ροδίσει ελαφρά ή επιφάνεια. 

Αφήνετε το φαγητό να κρυώσει λίγο, κόβετε σε κομμάτια και σερβίρετε.

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Συνέχεια...

"Μαμά δε θέλω να φάω..δε μου αρέσει το φαγητό"

Δεν είναι λίγες οι φορές που τα παιδιά αρνούνται να φάνε ένα συγκεκριμένο φαγητό. Και τότε ξεκινά ένας αγώνας απο τους γονείς που δε θέλουν σε καμία περίπτωση να αφήσουν νηστικό το παιδί. Όταν το παιδί επαναλαμβάνει συχνά αυτή τη φράση τότε δημιουργούνται αρκετά προβλήματα. 

Το σημαντικό είναι να καταλάβετε εάν δε θέλει πραγματικά ή δεν του αρέσει το συγκεκριμένο φαγητό ή αν συμβαίνει κάτι άλλο (π.χ. είναι κουρασμένο, δεν έχει όρεξη, έχει πιθανόν κάποια πάθηση-ασθένεια). Εάν απορρίπτει συνεχώς όλα τα φαγητά τότε κάτι άλλο συμβαίνει και δεν έχει (πιθανότατα) σχέση με το φαγητό.

Σε κάθε περίπτωση, υπάρχουν λύσεις, αρκεί να έχετε υπομονή!

Τι να μην κάνετε 

• ΜΗ φτιάξετε δεύτερο φαγητό. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο λάθος απο αυτό. Εάν μαγειρεύετε μόνο αυτά που αρέσουν στο παιδί, τότε δε θα λάβει όλα όσα χρειάζεται αφού η διατροφή του θα είναι πολύ περιορισμένη. Ταυτόχρονα του δίνετε το μήνυμα ότι το απεχθές φαγητό δεν είναι τελικά και τόσο καλό-θρεπτικό
• Μην το πιέσετε. Εάν επιμείνετε να φάει το συγκεκριμένο φαγητό τότε θα δημιουργήσετε άσχημες εικόνες-αναμνήσεις και πιθανό το παιδί να μη θέλει να καθήσει καν στο τραπέζι την επόμενη φορά, όποιο κι αν είναι το φαγητό
• Μην το τιμωρήσετε. Το φαγητό δε θα πρέπει να είναι τιμωρία γιατί έτσι χάνει τον πραγματικό του ρόλο, που είναι να προσφέρει θρεπτικά συστατικά για την ομαλή ανάπτυξη 

Τι μπορείτε να κάνετε

• Την επόμενη φορά προσφέρετε το ίδιο φαγητό σε διαφορετική μορφή (πχ. αν δεν έφαγε τα ρεβύθια μαγειρέψτε ρεβιθοκεφτέδες). Μπορείτε επίσης να προσφέρετε κάποιο εναλλακτικό φαγητό απο την ίδια ομάδα (π.χ. αντί μπάμιες → φασολάκια)
• Αποσύρετε το φαγητό κι αφήστε το παιδί να ηρεμήσει. Μπορεί σε λίγη ώρα ή στο επόμενο γεύμα να έχει περισσότερη όρεξη και διάθεση για φαγητό
• Εξηγήστε του (κάποια άλλη στιγμή) με ήρεμο τρόπο γιατί είναι απαραίτητο να τρώει απ όλα τα φαγητά κι όχι μόνο αυτά που του αρέσουν

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Συνέχεια...

Αντιπηκτικά φάρμακα και διατροφή

Πολλά είναι τα φάρμακα που αλληλεπιδρούν με συστατικά των τροφίμων οπότε παρατηρούνται διάφορες παρενέργειες, τις οποίες καλό είναι να γνωρίζει ο ασθενής για να μπορεί πιο εύκολα να τις αντιμετωπίσει. Μια αλληλεπίδραση ενός φαρμάκου με ένα τρόφιμο εμφανίζεται όταν το τρόφιμο ή ένα ποτό επηρεάζει τη δράση του φαρμάκου (για παράδειγμα είτε αυξάνει είτε μειώνει τη λειτουργία του, είτε προκαλεί δυσαπορρόφηση του φαρμάκου κ.α.).

Μια τέτοια αλληλεπίδραση συμβαίνει μεταξύ των αντιπηκτικών φαρμάκων και κάποιων διατροφικών συστατικών, το πιο σημαντικό εκ των οποίων είναι η βιταμίνη Κ. 

Τι είναι τα αντιπηκτικά & πώς λειτουργούν;

Τα αντιπηκτικά φάρμακα είναι μια ομάδα φαρμάκων τα οποία αραιώνουν το αίμα, παρεμποδίζουν ουσιαστικά τη διαδικασία πήξης του αίματος. Συνταγογραφούνται σε έναν ασθενή για να αποφευχθεί ο σχηματισμός θρόμβων, όταν υπάρχει αυξημένη πιθανότητα να συμβεί αυτό. Έτσι, ασθενείς σε αυξημένο κίνδυνο (ή που έχουν ήδη υποστεί) έμφραγμα, εγκεφαλικό, φλεβική θρόμβωση, πνευμονική εμβολή κ.α. λαμβάνουν αντιπηκτικά φάρμακα.

Οι ανταγωνιστές της βιταμίνης Κ είναι τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα αντιπηκτικά φάρμακα (που λαμβάνονται απο το στόμα) σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι αλληλεπιδράσεις των φαρμάκων αυτών με τη βιταμίνη Κ μπορεί να οδηγήσουν είτε σε μειωμένη είτε σε αυξημένη πηκτικότητα του αίματος, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης θρόμβωσης είτε αιμορραγίας αντίστοιχα.

Αντιπηκτικά και βιταμίνη Κ 

Η βιταμίνη Κ είναι απαραίτητη στη διαδικασία πήξης του αίματος. Επειδή είναι λιποδιαλυτή βιταμίνη αποθηκεύεται στον οργανισμό οπότε η καθημερινή πρόσληψή της αλλά και η λήψη συμπληρωμάτων δεν είναι απαραίτητη. 

Τρόφιμα πλούσια σε βιταμίνη Κ είναι το σπανάκι, το λάχανο, τα γογγύλια (οι ρέβες), το μαρούλι, τα χόρτα, το μπρόκολο, το σογιέλαιο.

Όταν η δίαιτα περιλαμβάνει μεγάλες ποσότητες σε βιταμίνη Κ θα υπάρξει αλληλεπίδραση με τα αντιπηκτικά-συγκεκριμένα θα μειωθεί η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου οπότε έχουμε αυξημένο κίνδυνο για θρόμβωση. 

Αλλά κι όταν o ασθενής δεν προσλαμβάνει καθόλου βιταμίνη Κ μέσω των τροφίμων τότε πάλι θα υπάρξει πρόβλημα, αφού θα ενισχυθεί η δράση του αντιπηκτικού φαρμάκου οπότε έχουμε αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας. 

Αντιπηκτικά και αλκοόλ

Το αλκοόλ έχει κάποια αντιπηκτική δράση στο αίμα. Όμως προφανώς δε συστήνεται η κατανάλωσή του γι αυτό το σκοπό..

Όπως και τα φάρμακα, το αλκοόλ μεταβολίζεται στο ήπαρ, οπότε η αυξημένη πρόσληψη αλκοόλ μειώνει την απορρόφηση του αντιπηκτικού (έτσι το φάρμακο παραμένει περισσότερη ώρα στο αίμα κι αυξάνεται ο κίνδυνος αιμορραγίας)

Απο την άλλη, η χρόνια και μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει την πηκτικότητα άρα και τον κίνδυνο θρόμβωσης. 

Οπότε συστήνεται οι ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτικά να καταναλώνουν αλκοόλ με μέτρο και όταν υπερβαίνουν τις συνιστώμενες ποσότητες να ελέγχουν συχνότερα την πηκτικότητα.  

Αντιπηκτικά και άλλες ουσίες

Ο λιναρόσπορος μπορεί να παρεμποδίσει την απορρόφηση των αντιπηκτικών. 

Ο χυμός απο κράνμπερις επηρεάζει σημαντικά το δείκτη πηκτικότητας (μια εξέταση που χρησιμοποιείτε για να ελεγχθεί η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων).

Το πράσινο τσάι με μεγάλες ποσότητες αυξάνει την πηκτικότητα. 

Κάποια μυρωδικά ή βότανα που χρησιμοποιούνται στο φαγητό, όπως είναι το σκόρδο, η πιπερόριζα, ο μαϊντανός μπορούν να επηρεάσουν την πηκτικότητα. Γι αυτό δε θα πρέπει να καταναλώνονται σε μεγάλες ποσότητες κι όχι σε καθημερινή βάση.

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος,MSc

Βιβλιογραφία

Di Minno A., et al. Old and New Oral Anticoagulants:Food, herbal medicines and drug interactions. Blood Reviews 2017;31:193-203

Violi F., et al. Interactions Between Dietary Vitamin K and Intake and Anticoagulation by Vitamin K Antagonists:Is It Really True?A Systematic Review. Medicine 2016;95:10

Mahtani KR., et al. Vitamin K for improved anticoagulation control in patients receiving warfarin. Cochrane Database of Systematic Reviews 2014;5:CD009917

Tideman PA., et al. How to manage warfarin therapy. Aust Prescr 2015;38:44-8

Συνέχεια...

Το παιδί δεν παίρνει βάρος..Τι να κάνετε

Το βασικό πρόβλημα σχετικά με το βάρος ενός παιδιού εντοπίζεται στην αυξημένη εμφάνιση της παχυσαρκίας. Όμως υπάρχει και το αντίθετο φαινόμενο, που δεν είναι και τόσο σπάνιο στις μέρες μας. Το παιδί να μην παίρνει βάρος, να μην αναπτύσσεται δηλαδή όπως θα αναμένονταν. 

Πολλές μπορεί να είναι οι αιτίες γι αυτό, όμως πότε θα πρέπει να ανησυχήσει ένας γονιός και τί θα πρέπει να κάνει προκειμένου να αναστρέψει την κατάσταση;

Γιατί το παιδί δεν παίρνει βάρος;

Δυο είναι οι βασικοί λόγοι: είτε το παιδί δεν λαμβάνει αρκετή ενέργεια (θερμίδες) είτε ξοδεύει περισσότερη ενέργεια απο αυτή που προσλαμβάνει. Υπάρχουν αρκετές αιτίες και για τους 2 αυτούς βασικούς λόγους.

Μειωμένη πρόσληψη ενέργειας: Ένα παιδί μπορεί να μην καλύπτει τις θερμιδικές του ανάγκες επειδή δεν έχει όρεξη, ή επειδή τρώει μόνο συγκεκριμένα φαγητά (τα οποία δεν το καλύπτουν), ή επειδή κάνει συχνά εμετό, ή επειδή έχει κάποια ασθένεια. Μπορεί επίσης να μη σιτίζεται σωστά απο τα άτομα που φροντίζουν το παιδί ή να αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα ψυχολογικής φύσης και να αποφεύγει το φαγητό. 

Αυξημένη κατανάλωση ενέργειας: Συνήθως συμβαίνει λόγω κάποιας πάθησης ή ασθένειας, οπότε και εμφανίζεται αυξημένη απώλεια θρεπτικών συστατικών ή μη σωστή απορρόφηση αυτών. Επίσης μπορεί το παιδί να είναι υπερκινητικό ή να καταναλώνει πολλές θερμίδες λόγω ενασχόλησης με κάποιο άθλημα.

Πότε να ανησυχήσετε...

Όταν η καμπύλη ανάπτυξης του παιδιού δεν ανεβαίνει αλλά παραμένει επίπεδη για αρκετούς μήνες τότε θα πρέπει να ανησυχήσετε. Υπάρχει πιθανότητα να υπολείπεται ένα παιδί μόνο στο βάρος ή και στο ύψος οπότε θα πρέπει να διερευνηθεί απο το γιατρό η ύπαρξη κάποιας ασθένειας.

Πρακτικά, όταν βλέπετε ότι το παιδί συνεχίζει και φοράει τα ίδια ρούχα για αρκετό καιρό ή όταν βλέπετε να διαγράφονται τα πλευρά του στο σώμα του (παρατηρήστε το όταν είναι γυμνό) τότε πιθανότατα το παιδί δεν αναπτύσσεται όπως θα έπρεπε-απευθυνθείτε άμεσα στον παιδίατρο σας.

Τί να κάνετε για να το αντιμετωπίσετε

• Προσφέρετε ποικιλία τροφίμων και γευμάτων. Έτσι, και θα προσλάβει το παιδί περισσότερα θρεπτικά συστατικά και θα του κινήσετε το ενδιαφέρον για το φαγητό, ώστε να φάει περισσότερο.
• Σερβίρετε μικρότερες μερίδες. Το στομαχάκι του παιδιού πολλές φορές δεν ανέχεται μεγάλη ποσότητα φαγητού. Μοιράστε τα γεύματα μέσα στην ημέρα ώστε να τρώει περισσότερες φορές.
• Μην προσφέρετε υγρά μαζί με τα γεύματα γιατί τα παιδιά φουσκώνουν εύκολα και δε θα φάνε όσο φαγητό πρέπει, Ενδιάμεσα στα γεύματα δώστε του ροφήματα πλούσια σε θερμίδες, όπως π.χ. γάλα πλήρες σε λιπαρά σα smoothie μαζί με φρούτα.
• Επιλέξτε τρόφιμα πλούσια σε θερμίδες (κρέας, λιπαρά ψάρια, λιπαρά τυριά). Συνοδέψτε το φαγητό με αρκετά υγιεινά λιπαρά, όπως π.χ. το ελαιόλαδο
• Μην πιέζετε το παιδί να φάει γιατί τότε θα έχετε το αντίθετο αποτέλεσμα. Μπορεί πραγματικά εκείνη την ώρα να μην έχει την επιθυμητή όρεξη, προσπαθήστε αργότερα.  

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Συνέχεια...

Αυτή είναι η διατροφή που μας φτιάχνει τη διάθεση!

Έχετε ποτέ αναρωτηθεί ποιές διατροφικές συνήθειες αλλά και ποιά συγκεκριμένα τρόφιμα μπορούν να μας βοηθήσουν να νιώσουμε καλύτερα και με περισσότερη ενέργεια; Γιατί ενώ ξέρουμε ότι όταν νιώθουμε άσχημα (συχνά) αναζητούμε κάποιο γλυκό, ωστόσο όταν το φάμε λίγο μετά ξανανιώθουμε κακοδιάθετοι. Ποιές είναι λοιπόν εκείνες οι τροφές που θα μας κρατήσουν ευδιάθετους όλη την ημέρα;

Οι επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι εκτός απο συγκεκριμένα φαγητά υπάρχουν και ορισμένες διατροφικές συνήθειες γενικότερα που επηρεάζουν θετικά τη διάθεσή μας. 

Τρώτε τακτικά γεύματα

Όταν το ζάχαρο στο αίμα πέφτει τότε αισθανόμαστε κουρασμένοι, ευερέθιστοι και κακοδιάθετοι. Τρώγοντας 3-4 μικρότερα γεύματα μέσα στην ημέρα αντί για 1-2 μεγάλα κι επιλέγοντας τρόφιμα που απελευθερώνουν σταδιακά το ζάχαρο στο αίμα, θα σας κρατήσουν περισσότερη ώρα ενεργούς και με καλή διάθεση. 

Προτιμήστε σύνθετους υδατάνθρακες όπως είναι τα ζυμαρικά, το ψωμί και το ρύζι ολικής άλεσης, η βρώμη.

Αποφύγετε τρόφιμα που ανεβάζουν και κατεβάζουν το ζάχαρο απότομα (γλυκά, μπισκότα και τσίπς, αναψυκτικά, αλκοόλ). 

Μείνετε ενυδατωμένοι

Η έλλειψη νερού μπορεί να κάνει δύσκολη τη συγκέντρωση και την καθαρή σκέψη. Επίσης αυξάνει την πιθανότητα για εμφάνιση δυσκοιλιότητας-άλλος ένας λόγος για κακή διάθεση. Το νερό είναι η καλύτερη επιλογή, ωστόσο μπορείτε να καταναλώνετε κι άλλα υγρά όπως είναι το γάλα, το τσάι, ο καφές, τα smoothie (με προσοχή όσον αφορά την περιεκτικότητά τους σε  καφεϊνη και ζάχαρη). Μεγάλες ποσότητες νερού περιέχουν επίσης τα φρούτα και τα λαχανικά. 

Προσέξτε την υγεία του εντέρου σας

Η διάθεσή μας επηρεάζεται απο την κατάσταση του εντέρου μας, κι όταν αυτό υπολειτουργεί ή υπερλειτουργεί αυτό αντανακλάται έντονα στην ψυχολογία μας. Για ένα υγιές πεπτικό σύστημα καταναλώστε αρκετές φυτικές ίνες, υγρά και ασκηθείτε τακτικά. 

Προτιμήστε τροφές όπως είναι τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια, το γιαούρτι και άλλες τροφές που περιέχουν προβιοτικά (όπως π.χ. το ψωμί με προζύμι). 

Καταναλώστε πρωτεϊνη τακτικά

Τρώγοντας πρωτεϊνη σε κάθε γεύμα παρέχετε στον εγκέφαλο την αναγκαία ποσότητα σε ντοπαμίνη και νορεπινεφρίνη, ουσίες που βελτιώνουν τη διάθεση και μας εφοδιάζουν με ενέργεια για αρκετή ώρα μετά το φαγητό.  

Προτιμήστε άπαχη πρωτεϊνη. Θα τη βρείτε στο κοτόπουλο, στο ψάρι, στα όσπρια, στα αβγά.

Αποφύγετε τρόφιμα πλούσια σε πρωτείνη και κορεσμένα λιπαρά (κόκκινο κρέας, τυριά πλούσια σε λίπος, αλλαντικά). 

Επιλέξτε τα σωστά λιπαρά

Για την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου, εκτός απο πρωτεϊνη, είναι αναγκαία και τα απαραίτητα λιπαρά οξέα, τα λεγόμενα ω 3 λιπαρά. Άρα αντί να αποφεύγουμε όλα τα λιπαρά μπορούμε να επιλέξουμε τα "καλά" λιπαρά που συμβάλλουν τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχολογική μας υγεία. 

Προτιμήστε μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά που θα βρείτε στα ψάρια, στους ξηρούς καρπούς, στο ελαιόλαδο και στο αβοκάντο. 

Αποφύγετε τα κορεσμένα και τα trans λιπαρά (έτοιμα τυποποιημένα γλυκίσματα και σνάκ, τηγανιτά τρόφιμα, πλήρη γαλακτοκομικά, αλλαντικά πλούσια σε λίπος κ.α.)

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Συνέχεια...