Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα IQ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα IQ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 18 Μαΐου 2019

Πώς επιδρά η διατροφή στην πνευματική ανάπτυξη του παιδιού;

Μεταξύ των παραγόντων που επηρεάζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου ήδη απο τη γέννηση τρείς είναι εκείνοι που ξεχωρίζουν: η μείωση του τοξικού στρές και η φλεγμονή, η υποστήριξη απο το περιβάλλον του παιδιού (και η παροχή του αισθήματος ασφάλειας) και η διατροφή. Ειδικά οι πρώτες 1000 ημέρες στη ζωή ενός παιδιού (0-3 ετών) αποτελούν μια "χρυσή ευκαιρία" να επηρεαστεί θετικά η πνευματική ανάπτυξη. Με τον όρο "πνευματική ανάπτυξη" εννοούμε ένα σύνολο δεξιοτήτων στις οποίες περιλαμβάνονται η προσοχή, η μνήμη, η σκέψη, η εκμάθηση και η αντίληψη. 

Γιατί είναι τόσο σημαντική η διατροφή τα 3 πρώτα χρόνια;

Η ανάπτυξη του εγκεφάλου ναι μεν ακολουθεί ένα γενετικό πρόγραμμα (αναπτύσσεται δηλαδή βάση των γονιδίων) αλλά μπορεί να επηρεαστεί σημαντικά απο τη διατροφή. 

Στα πρώτα 3 χρόνια της ζωής ενός παιδιού η ανάπτυξη του εγκεφάλου είναι ταχύτερη σε σύγκριση με το υπόλοιπο σώμα, γι αυτό και είναι πιο ευάλωτη σε διατροφικές ελλείψεις. 

Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία τρώνε ό,τι και οι γονείς τους, οπότε η ποιότητα της διατροφής τους εξαρτάται απο τις διατροφικές επιλογές των γονέων. Πολλές φορές οι γονείς επιλέγουν να προσφέρουν μεγάλες ποσότητες τροφίμων παραμερίζοντας την ποιότητα αυτών. Έτσι μπορεί να δημιουργηθούν ελλείψεις σε βασικά θρεπτικά συστατικά. 

Ποιά συστατικά επηρεάζουν την πνευματική ανάπτυξη;

Όλα τα θρεπτικά συστατικά είναι αναγκαία για την ομαλή εγκεφαλική λειτουργία αλλά κάποια είναι καθοριστικά για την πρώιμη ανάπτυξη του εγκεφάλου. Εάν αυτά τα συστατικά λείψουν κατά τις περιόδους που είναι κρίσιμες για την ανάπτυξη τότε δημιουργούνται χρόνιες δυσλειτουργίες. Τα συστατικά αυτά είναι : οι πρωτεϊνες, τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος και το ιώδιο. 

Πώς δρούν αυτά τα συστατικά;

Οι πρωτεϊνες, ειδικά οι υψηλής βιολογικής αξίας, παίζουν σημαντικό ρόλο στο μέγεθος του εγκεφάλου. Μελέτες δείχνουν ότι η ανεπάρκεια πρωτεϊνών στα πρώτα χρόνια της ζωής έχει ως αποτέλεσμα μικρότερους σε μέγεθος εγκεφάλους, με λιγότερους νευρώνες κι απλούστερη αρχιτεκτονική κυττάρων αλλά και με μικρότερες συγκεντρώσεις νευροδιαβιβαστών. 

Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (DHA ή δοκοσαεξανοϊκό οξύ και το αραχιδονικό) είναι βασικά συστατικά των νευρικών κυττάρων κι επηρεάζουν βασικές λειτουργίες τους. Γενικά ο εγκέφαλος αποτελείται κατά 60% απο λιπαρά οξέα. Έλλειψή τους έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές πνευματικές δυσλειτουργίες.  

Η επαρκής πρόσληψη σιδήρου, ψευδαργύρου και ιωδίου είναι καθοριστική για τη μάθηση, τη μνήμη, την προσοχή και τη διάθεση. Έλλειψη σε αυτά τα στοιχεία οδηγεί σε μειωμένη πνευματική ανάπτυξη και προβλήματα συμπεριφοράς (μειωμένη προσοχή, εμφάνιση άγχους και ευερεθιστικότητας-ανησυχίας). Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η εξάλειψη της ανεπάρκειας στα 3 αυτά μικροθρεπτικά συστατικά (που είναι πολύ συνηθισμένη ακόμα και σε ανεπτυγμένα κράτη) θα μπορούσε να αυξήσει το IQ των παιδιών εώς και 10 μονάδες!!!



Τι μπορείτε να κάνετε...

Είναι γενική παραδοχή ότι η πρόληψη είναι προτιμότερη απο τη θεραπεία. Συνεπώς θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα για να μην υπάρξουν ελλείψεις σε αυτά τα βασικά συστατικά. Αυτό μπορεί να γίνει με εκπαίδευση των γονέων σχετικά με τις κατάλληλες διατροφικές επιλογές. 

Σε γενικές γραμμές είναι πολύ σημαντικό :

  1. Να προωθείται ο μητρικός θηλασμός σε βρέφη εώς 6 μηνών τουλάχιστον
  2. Να διατηρείται επαρκής πρόσληψη σιδήρου και ψευδαργύρου τα πρώτα χρόνια ζωής
  3. Να ενθαρρύνονται τα παιδιά απο μικρή ηλικία να καταναλώνουν πρωινό, αφού κι αυτό συμβάλλει σε μια υγιή πνευματική ανάπτυξη
  4. Να υπάρχει διαθέσιμο σπιτικό φαγητό, καθώς είναι πιο θρεπτικό και υγιεινό απο τα έτοιμα τυποποιημένα τρόφιμα και σνακ
  5. Να δίνεται έμφαση στην κατανάλωση ψαριών, ανεπεξέργαστων δημητριακών, φρούτων και λαχανικών. Σχετικές μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά που καταναλώνουν ποικιλία τροφών μαγειρεμένα υγιεινά στο σπίτι έχουν υψηλότερο IQ, σε σχέση με παιδιά που τρώνε εκτός σπιτιού κι επιλέγουν φαγητό πλούσιο σε λιπαρά, ζάχαρη, συντηρητικά


Αθανασία Κακλαμάνου
Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc


Βιβλιογραφία:

Cusick SE., Georgieff MK. The Role of Nutrition in Brain Development:The Golden Opportunity of the "First 1000 Days". J Pediatr 2016;175:16-21

Nyaradi A., et al. The role of nutrition in children's neurocognitive developmetn, from pregnancy through childhood. Frontiers in Human Neuroscience. 2013;7:97

Bellisle F. Effects of diet on behaviour and cognition in children. British Journal of Nutrition 2004;92(Suppl. 2):S227-S232 







Τετάρτη 6 Σεπτεμβρίου 2017

Δίαιτα και IQ στα παιδιά, υπάρχει συσχέτιση ;

Η πνευματική ανάπτυξη των παιδιών επηρεάζεται απο πολλούς και ποικίλους παράγοντες, μεταξύ των οποίων και η διατροφή. Πολλά στοιχεία της διατροφής είναι γνωστό ότι επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία κι επηρεάζουν τη μάθηση. Απο την άλλη έχουν ερευνηθεί αρκετά συστατικά της διατροφής σχετικά με την πιθανή τους επίδραση στο IQ στην παιδική ηλικία. Τα κυριότερα απο αυτά  είναι το μητρικό γάλα, τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, κάποιες βιταμίνες, ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος και το ιώδιο. 

Μητρικό γάλα

Είναι γενικώς αποδεκτή η άποψη ότι παιδιά που θηλάζουν είναι πιο έξυπνα αλλά οι μελέτες δεν έχουν καταλήξει ακόμα για το αν αυτό οφείλεται αποκλειστικά στα συστατικά του μητρικού γάλακτος. Οι περισσότεροι ερευνητές αναφέρουν ότι η υψηλότερη απόδοση των παιδιών (τα οποία θήλασαν ως βρέφη) στα τεστ ευφυίας οφείλεται κατά κύριο λόγο στο ανεπτυγμένο IQ των μαμάδων τους και στη γενικότερη καλή κοινωνικοοικονομική κατάσταση των γονέων παρά στο μητρικό γάλα αυτό καθεαυτό. Έτσι τελικά, ο μητρικός θηλασμός έχει μικρή και όχι σημαντική επίδραση στην πνευματική ανάπτυξη των παιδιών, διακρίνεται όμως ούτως ή άλλως για τα οφέλη του στη γενικότερη υγεία των παιδιών, όπως έχει αποδειχθεί επανειλημμένως. 

Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα

Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, κυρίως το δοκοσανοεξανοϊκό (DHA) και το αραχιδονικό οξύ (ΑΑ), είναι απολύτως απαραίτητα για την ομαλή πνευματική ανάπτυξη των παιδιών και συμβάλλουν στη διαδικασία της μάθησης και στη μνήμη. Μελέτες σε υγιή παιδιά έχουν δείξει προβλήματα συμπεριφοράς και δυσκολίες στη μάθηση όταν το DHA απουσίαζε απο τη διατροφή τους. Παρόλα ταύτα όταν δόθηκε συμπληρωματικά DHA στα παιδιά δεν παρουσίασαν βελτίωση στα ειδικά τεστ ευφυίας. Επιπλέον, παιδιά απο μητέρες που έλαβαν συμπλήρωμα ω-3 λιπαρών οξέων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού δεν παρουσίασαν καμία διαφορά στην πνευματική ανάπτυξη σε σχέση με παιδιά των οποίων οι μητέρες δεν είχαν λάβει αντίστοιχο συμπλήρωμα.

Βιταμίνες

Η έλλειψη βιταμινών στη δίαιτα των παιδιών είναι δυνατόν να επηρεάσει τη φυσιολογική πνευματική τους ανάπτυξη. Μελέτες έχουν δείξει ότι σε παιδιά με εξαιρετικά ανεπαρκή σε βιταμίνες δίαιτα η λήψη πολυβιταμινούχου σκευάσματος βελτίωσε τις γνωσιακές τους λειτουργίες, αναστρέφοντας τις δυσμενείς επιπτώσεις της κακής διατροφικής κατάστασης. Όμως δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι υγιή παιδιά που τρέφονται σωστά μπορούν να ωφεληθούν διανοητικά εάν πάρουν διατροφικό συμπλήρωμα βιταμινών.

Σίδηρος

Η έλλειψη σιδήρου στα παιδιά επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη του κεντρικού νευρικού συστήματος και μπορεί να προκαλέσει νοητική υστέρηση αν η αναιμία εμφανιστεί σε μικρή ηλικία και δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Αντιθέτως σε παιδιά που δεν εμφανίζουν αναιμία το να λάβουν επιπλέον σίδηρο μέσα απο τις τροφές ή ως συμπλήρωμα δε θα κάνει διαφορά στην πνευματική τους απόδοση. 

Ψευδάργυρος-Ιώδιο

Όσον αφορά το ιώδιο τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Η έλλειψη ιωδίου είναι η κύρια αιτία νοητικής υστέρησης στην παιδική ηλικία. Ειδικά όταν η έλλειψη ιωδίου εμφανιστεί στο έμβρυο οι πνευματικές και νευρικές ανωμαλίες που προκύπτουν είναι μη αναστρέψιμες. Μελέτες σε παιδιά των οποίων οι μητέρες έλαβαν ιώδιο πριν ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έδειξαν υψηλότερα επίπεδα IQ σε σχέση με τα παιδιά απο μητέρες που δεν είχαν λάβει συμπλήρωμα ιωδίου. 
Ο ψευδάργυρος είναι ακόμα ένα ιχνοστοιχείο που σχετίζεται με την ομαλή πνευματική ανάπτυξη και η έλλειψή του μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα στη διανοητική κατάσταση. Ωστόσο παιδιά υγιή που έλαβαν συμπλήρωμα ψευδαργύρου δεν παρουσίασαν βελτιωμένη πνευματική απόδοση.  


Συμπέρασματα

Είναι καλά τεκμηριωμένο ότι οι ελλείψεις συγκεκριμένων συστατικών απο τη δίαιτα οδηγούν σε αρνητικές συνέπειες όσον αφορά στην πνευματική ανάπτυξη των παιδιών. Απο την άλλη, δε φαίνεται να υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο θρεπτικό συστατικό που να μπορεί να λάβει ένα παιδί που βρίσκεται σε καλή διατροφική κατάσταση και αυτό το συστατικό να βελτιώσει την ευφυία του. Αυτό θα επιθυμούσαν ίσως πολλοί γονείς για τα παιδιά τους, ωστόσο οι επιστημονικές μελέτες δεν υποστηρίζουν αυτή την υπόθεση.
Συνεπώς το να καθοδηγούνται τα παιδιά προς μια σωστή διατροφή που να περιλαμβάνει μια ποικιλία απο τρόφιμα υψηλής θρεπτικής αξίας είναι η καλύτερη οδηγία που θα μπορούσε κανείς να δώσει στους γονείς ούτως ώστε να διασφαλιστεί η μέγιστη δυνατή διανοητική κατάσταση των παιδιών.
 

Αθανασία Κακλαμάνου
Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc


Βιβλιογραφία :

Nyaradi A., Li J., Hickling S., et al. The role of nutrition in children's neurocognitive development, from pregnancy through childhood. Frontiers in Human Neuroscience 2013 vol. 7, 97

Bellisle F. Effects of diet on behaviour and cognition in children. British Journal of Nutrition 2004;92(Suppl. 2):S227-S232

Walfisch A., Sermer C., et al. Breast milk and cognitive development-the role of confounders:a systematic review. BMJ Open 2013;3:e003259

Horta B., Mola L.C., Victora C.G. Breastfeeding and intelligence:a systematic review and meta-analysis. Acta Paediatrica. 2015;104:pp 14-19
 
Bougma K., Aboud F.E., et al. Iodine and Metal Development of Children 5 Years Old and Under: A Systematic Review And Meta-Analysis. Nutrients 2013;5:1384-1416

Kuratko N.C., Barrett E.C., et al. The Relationship of Docosahexaenoic Acid (DHA) with Learning and Behavior in Healthy Children:A Review Nutrients 2013;5:2777-2810